گروه ادب: نويسنده اثر «انجمن مخفی» با بيان اينكه امكان بنيان نهادن تجربه بومی داستاننويسی از جمله قابليتهای آموزش داستاننويسی بر پايه تجربه است، اظهار كرد: در اين دوره، تجربه خلق داستان با فاصله قابل توجهی جلوتر از تئوری داستان حركت میكند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، نشست عصر تجربه عصر امروز يكشنبه 28 مهرماه در محل بنياد ادبيات داستانی ايرانيان با حضور احمد شاكری، نويسنده اثر «انجمن مخفی» برگزار شد.
وی در اين نشست به تفاوت شيوههای داستاننويسی پرداخت و در تبيين روششناسی و امكانسنجی آموزش تجربی داستان اظهار كرد: بحث حاضر به اين مقوله میپردازد كه آيا آموزش داستاننويسی از طريق انتقال تجربه داستاننويسانه ممكن است يا خير و روشهای آموزش داستاننويسی بر مبنای تجربه داستاننويسان چيست.
شاكری در ادامه به تبيين ضرورتهای طرح مسئله پرداخت و گفت: ادبيات داستانی معاصر در عرصه برنامهريزی دچار نوعی اكنوننگری و حالانديشی شده است. جريان ادبيات داستانی معاصر و بهويژه ادبيات داستانی دچار بحران روششناختی است. هرگونه برنامهريزی و اجرای برنامه در حوزه ادبيات نيازمند شناخت ضرورتها، روشها و اهداف است.
وی ادامه داد: غلبه تجربهگرايی در حوزه آموزش داستاننويسی روندی رو بهرشد است و روشهای تجربهگرا در آموزش داستان عموماً از بستر انكار يا تضعيف تئوری داستان بر آمدهاند همچنين روششناسی و امكانسنجی آموزش تجربی داستان از جمله ضرورتهای طرح اين مسئله است.
نويسنده «انجمن مخفی» با طرح اين سوال كه تجربه داستاننويسانه چيست، گفت: تجربه داستاننويسانه تجربهای است كه در مسير خلق داستان توسط نويسنده بهكار گرفته میشود. بنابراين محوريت تجربه موضوع واحد نيست بلكه غايت و هدف مشخص است. بنابراين گستره نامحدودی به وسعت موضوعات، مضامين، ساختارها و انواع داستان در آن جای میگيرد.
تجربه داستان نويسانه، دانش يا امری آزموده شده است
وی عنوان كرد: تجربه داستاننويسانه دانش يا امری آزموده شده است. بنابراين دانش نظری داستاننويسی پس از بهكارگيری به تجربه بدل میشود. همچنين تجربه داستاننويسانه پس از ضبط، استقراء و قياس به دانش داستاننويسی منتهی میشود. تجربه داستاننويسانه با خلق مصداق واحد محقق میشود. به ميزان تكرار تجربه، شدت آن در نويسنده افزايش پيدا میكند و به ملكهای در نويسنده تبديل میشود و بخشی از تجربيات داستاننويسانه در ضمن هر اثر داستانی قابل شناسايی است.
شاكری با بيان اينكه مفاهيم مقابل تجربه داستاننويسانه كدامند، ادامه داد: زمانی كه از تجربه داستاننويسانه سخن میگوييم از چه سخن نمیگوييم. اين مفهوم در گفتمان ادبيات داستانی در مقابل «علم داستان» مطرح میشود. مراد از علم داستان قضايا و گزارههای علمی هستند كه درباره اسلوبها، عناصر، ساختار، انواع، قالبها، مكاتب، موضوعات و مضامين داستانی سخن میگويند.
وی ادامه داد: تجربه داستاننويسانه از اموری ياد میكند كه ممكن است هنوز تحت قاعده علمی الگوبندی نشده باشد. تجربه داستاننويسانه از اموری ياد میكند كه به واسطه خلاقيت داستانی محقق شدهاند نه امكان تحقق دارند. بنابراين داستاننويسان از تجربه داستاننويسانه پرسش میشوند نه منتقدان و نظريهپردازان. تجربه داستاننويسانه درباره هر آنچه كه مستقيماً در ساخت داستان بهكار نمیآيد يا برای خلق داستان جنبه ژرفساخت دارد سخن نمیگويد.
نويسنده «نفس» همچنين به معيارهای تشخيص تجربی بودن پرداخت و گفت: مفهوم تجربی در حوزه آموزش مقولهای مشكك است و درجات متعددی دارد. هر قضيه كلی در حوزه داستان از آنجا كه از طريق استقراء نمونههای جزئی استنباط شده است مستظهر به تجربه است. هر گونه اشاره مصداقی در حوزه آموزش میتواند اشارهای تجربی در حوزه داستانینويسی باشد. در تمامی ساحتهای مرتبط به داستاننويسی اين تشكيك ديده میشود، فنون، عادات، مهارتها، عناصر، سبك، قالب، مراحل پيدايش، اركان.
تجربه داستان نويسانه به واسطه خلاقيت داستانی محقق میشود
وی همچنين به چرايی ايجاد سنت ارائه تجربيات داستاننويسانه پرداخت و گفت: رشد روز افزون گرايش به نويسندگی در دوران معاصر ادبيات داستانی ايران، پر شماری آثار ترجمهای و تاليفی نظری در حوزه داستان، پندار بیتاثير يا كم تاثير بودن علم داستاننويسی برای آفرينش داستان، پندار ناقص بودن آثار نظری در حوزه داستان و پيشگام بودن تجربه داستاننويسانه نسبت به علم داستان، پندار دستيابی به ميان برهای ادبی برای خلق شاهكارهای داستانی و پندار مانعيت علم داستان برای خلاقيت داستانی، نويسنده در حين خلاقيت بايد تمام آموختههای نظریاش را فراموش كند.
شاكری همچنين به كاركردهای بيان تجربيات داستان نويسانه پرداخت و گفت: آموزش داستاننويسی، نفوذ به خاستگاه شكلگيری داستان و كشف رمزگان داستان در رويكردهای نقد ادبی، كاركردهای بيان تجربيات داستاننويسانه را تشكيل میدهد.
صاحب اثر «عريان در برابر باد» همچنين به قابليتهای آموزش داستاننويسی بر پايه تجربه پرداخت و با ذكر مثالهای بحث خود را ادامه داد و گفت: امكان بنياننهادن تجربه بومی داستاننويسی كه نظير آن را میتوان در ادبيات داستانی پس از انقلاب مشاهده كرد، از جمله قابليتهای آموزش داستاننويسی بر پايه تجربه است. در اين دوره، تجربه خلق داستان با فاصله قابل توجهی جلوتر از تئوری داستان حركت میكند.
وی با بيان اينكه تجربه داستاننويسانه بر خلاف دانش دانش جسارت بخش است، ادامه داد: تجربه داستاننويسانه به خلاقيت منتهی میشود اما دانش داستان ممكن است به مهارت نقد منتهی شود.
بخش ديگر سخنان شاكری به كاستیهای آموزش داستاننويسی بر پايه تجربه اختصاص داشت.
وی ضعف روشمندی در متون آموزشی، عدم جامعيت ابعاد آموزشی، عدم برخورداری از ساختار علمی- استدلالی، ضعف نويسنده در ژرفنگری و نقد علمی اثر خلاقه در حين نگارش و غلبه نگرش جزئی و مصداقی به جای نگرش عقلانی انتزاعی و كلینگر از جمله اين كاستیها است.
حسن ختام اين برنامه با پرسش و پاسخ ميان حاضران و احمد شاكری است.
نقد و نظر بازتاب تاملات نگارنده در حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس و مهم ترین مسائل ادبیات داستانی پس از انقلاب اسلامی است.