اصول داستان نویسی
کلیات و رئوس عناوین دوره "آشنایی با ساختار و عناصر داستان" در حوزه هنری استان تهران
مفاد دوره آموزشی
اشنایی با عناصر داستان 1: عنوان این دوره اشنایی با عناصرداستان است. بدیهی است اشنایی با
عناصر داستان پایه و مایه هر عملی در حوزه افرینش است. بااین وجود گروههای دیگری از
مخاطبان، چون علاقمندان به نقد ادبی و مخاطبان عام داستاننیز به این مقدمات نیازمندند.
اهداف مترتب بر دوره اشنایی با عناصر داستان:
-1 تبدیل مخاطب عام به مخاطب خاص.
-2 تبدیل مخاطب منفعل به مخاطب فعال و پرسشگر.
-3 ارتقای بینش ادبی مخاطب.
-4 امکان بهره برداری ادبی و هنری از اثر ادبی. )تجربه ادبی(
-5 اطلاع از اصطلاحات و اشنایی با مفاهیم اولیه برای فهم وبهره گیری بهتر از فضای ادبیات داستانی.
-6 به دست دادن روشهای عمده در تجزیه عناصر داستان وارتباط انها با یکدیگر.
-7 ترغیب مخاطب به ورود جدی به مقوله نویسندگی و نقد.
-8 خوانش اثر ادبی در ضمن و ذیل درک کلیات جهان داستانیمعاصر.
-9 ارتقاء واکنشهای سلیقگی و ناخوداگاه به واکنشهای عقلانیو اندیشیده.
1 از انتخاب عنوان "مقدماتی" پرهیز شده است. زیرا این اصطلاحتداعی کننده مراحل متوسط و پیشرفته خواهد بود. ضمن -
اینکه در این عنوان، ماهیت اموزشی و مهارتی از یکدیگر تفکیکنشده است.
داستان نویسان
روش آموزش در دوره اشنایی با عناصر داستان:
-1 شناخت اصطلاحی و مفهومی عناصر داستان.
-2 شناخت جزیی این عناصر و معیارهای ارزش گذاری انها.
-3 شناخت مصداقی و مثالی این مفاهیم.
-4 مهارت در کشف عناصر و جزئیات کلیت داستان.
-5 مهارت در سنجش ارزشهای بنیادین این عناصر.
رئوس موضوعات مطرح در این دوره:
ترتیب قرار گرفتن مفاد آموزشی مناسب با ترتیب مراحل خلقداستان در نظر گرفته شده است. این
ترتیب در دوره های بعد هم عینا تکرار می شود. بر این پایه کهداستان نویسی و پرداخت داستان از
مراحلی بسیط اغاز می شود و در نهایت کلیت داستان خلقمی شود. این مراحل عبارتند از:
-1 کشف ایده اولیه
-2 طراحی قصه داستان
-3 طراحی پیرنگ
-4 انتخاب زاویه دید
-5 پرداخت داستان
-6 نثر و لحن
مقدمات بحث
معرفی دوره
- انتظارات از این دوره:
- ایا چنین دوره ای مخاطب خود را داستان نویس می کند؟
- ایا داستان نویسی آموزش پذیر است؟
دوره های آموزشی در این زمینه چه می کنند؟
- نگاهی اجمالی به اراء موافقین و مخالفان اموزش داستان
دلایل موافقین اموزش داستان نویسی:
دلایل مخالفان اموزش داستان نویسی:
اهداف چهارگانه این دوره:
کسب تجربه به عنوان ماده خام نگارش از زندگی
مهارت در نوشتن
اشنایی با عناصر داستان و ارکان ان
مهارت در نقد
- کسب تجربه: هر داستانی تجربه نوی را در اختیار ما قرار میدهد. کسانی هستند که مهارت در
نوشتن دارند درباره ادبیات هم مطلعند اما چیزی برای نوشتنندارند .
- مهارت در نوشتن: ممکن است تجربیات خوبی داشته باشیم ودرباره مباحث نظری داستان هم
چیزهایی را خوانده باشیم اما قادر به نوشتن نباشیم .
اشنایی با عناصر داستان و ارکان ان: اشنایی با اسلوبهایداستانی و زبان داستان. -
- مهارت در نقد: ممکن است تجربه داشته باشیم، بتوانیم ان رابر کاغذ بیاوریم اما اشکالات کار خود
را ندانیم .
تقسیم بندی انواع مخاطب
سطوح مخاطبان ادبیات داستانی و نحوه مواجهه انها با اثر. ایندوره مخاطب خود را از چه جایگاهی
به چه جایگاهی حرکت می دهد؟
-1 مخاطب عام
-2 مخاطب خاص
-3 منتقد
-4 داستان نویس
-5 اقتباس کننده سینمایی
تقسیم بندی خواننده، نویسنده و اثر، بر اساس تفریحی یاتحلیلی بودن
)خواننده، نویسنده، اثر( تفریحی -
)خواننده، نویسنده، اثر( تحلیلی –
روشهای سه گانه دوره:
اهداف دوره نیازمند اتخاذ روشهای مناسب است. روش در ایندوره ترکیبی است.
مطاله داستان/ طرح مباحث نظری/ تمرین در نوشتن
2 اشنایی با تاریخچه داستان و داستان گویی به عنوان کهنترین الگوی روایی –
بدون شک داستان محمل مناسبی است که در طول سالیانسال مخاطبان فراگیری را با خود همراه
ساخته است. از زمان داستانها , حکایتها, مثل ها و قصه هایعامیانه کهن و افسانه های رایج در هر
فرهنگ و تمدنی تا کنون داستان همواره بستری مناسب برایرشد تجربه و افزایش اگاهیهای جمعی
و شکل گیری رفتار اجتماعی بر اساس اداب سنن باورهایقومی و اعتقادات مذهبی بوده است .
چنانچه تاثیر داستان در سیر تاریخی جوامع انکار ناپذیر است واساسا در دورانهای گذشته هر گونه
انتقال علم و معرفت و حکمت در افواه عامه مردم از این طریقامکان پذیر بوده است . نمونه
حکایات پند اموز در کتابهای مختلف و حتی داستانهایی بامضامین عرفانی و فلسفی حکایت از این
مهم دارد. در قرون اخیر نیز داستان و داستان نویسی به عنوانابزار مهمی در اشنایی با زندگی و
حقایق ان می باشد . از انجا که هر داستانی مخاطب خود را بهتجربه جدیدی از زندگی رهنمون می
شود . داستان خوانی می تواند عقلانیت را در مخاطب خودپرورش داده و تجربیات غنی ای را در
اختیار ان قرار دهد. از این رو داستان با این قدرت بالقوه و بالفعلمی تواند محرک مناسبی برای هر
گروه سنی و هر فرهنگی باشد . از انجا که هر داستانی بهنسبه خود بهره ای از واقعیت و تاریخ دارد .
تاریخچه داستان بیانگر نوعی روایت تاریخی است . روایتی که دران به مقوله تحول و تطور داستان و
چگونگی تاثیر پذیری ان از شرایط و روابط اجتماعی اشاره میشود. چنانچه در کشور ما تاریخ داستان
جدای از تاریخ روشنفکری نیست.
بایسته های هنر , ترسیم فضای کاری هنرمند به خصوص درداستان نویسی و پالودن ذهن و دل از
اغراض مانع . خصوصیات هنرمند . مقایسه جایگاه داستان نویسبا جایگاه انسانی و تعیین وجه تمایز
هنرمند و انسان . معرفی کارگاه به هنر جویان و لوازم کارنویسندگی اعم از لوازم خاص و عام . تعیین
هدفی که بر این دوره مترتب است ) هدف غایی ( . تاریخچهمختصری از داستان گویی و داستان
نویسی . تاریخچه داستان و کیفیت ورود ان به ایران . ویژگیها ونقصان کارکرد کسانی که داستان را
به جامعه ایرانی معرفی کردند . اهمیت و جایگاه داستان درجوامع . تعیین اصطلاح مورد نظر و مورد
بحث در دوره درباره داستان .
-2 داستان چیست؟ )تعریف داستان(
فهم قالبهای روایی به عنوان یکی از وسیعترین و شایعترینقالبهای هنری .
از دیگر اهداف این دوره قدرت نقد و درک و کشف صحیح اثارروایی است . از انجا که هم اکنون
سینما, تاترو رمان از مقولات هنری پر مخاطب و فراگیر هستند واین سه قالب دارای عناصر
مشترک ساختاری می باشند . پرداخت به داستان که به نوعیبه تعریف این دو مقوله دیگر نیز می
انجامد به هنرجویان کمک خواهد کرد تا در مواجهه با اثری هنریبتوانند قدرت استدلال خود را به
کار گیرند. چنانچه در نقد یک اثر نکته کلیدی و مهم قدرت کشفاطراف مفهوم نشانه های بکار
گرفته شده در اثر است و اشنایی با ساختار داستان به هنرجواین قدرت را می دهد تا بتواند اساس
رمان سینما و تاتر را که ساختار دراماتیک است فهمیده , به نقدکشد.
اهمیت تعریف در علوم . داستان علم است یا نه . ایا برایداستان می توان حد و مرز _ تعریف _
قایل شد . انواع تعریف و ویژگیهای ان .
انواع تعریف و ویژگیهای ان
- ضرورت و امکان تعریف داستان
- شیوه های تعریف داستان: تعریف به اجزاء، تعریف به تبادر،تعریف به ضد
تعریف به اضداد داستان: -
مقایسه داستان با قالبهای دیگر ادبی مانند : مقاله , خاطره ,اسکچ , رمانچه , گزارش , سفرنامه ,
تاریخ , زندگینامه و قصه .
مقایسه داستان با قالبهای روایی .
مقایسه میان داستان , نمایش و سینما . مروری بر تولد فیلم ورابطه ان با داستان . تفاوت ها و
اشتراکات داستان و نمایش . تفاوتها و اشتراکات داستان ونمایشنامه . تفاوتها و اشتراکات داستان و
سینما .
تعریف روایت . انواع قالبهای روایی .
پایان تعریف داستان
-3 ایده اولیه
مراحل نگارش چیست؟
بررسی این موضوع در منابع نقد و داستان نویسی –
مراحل افرینش روایت در فیلمنامه و داستان :
1- کلمه واحد
2- کلمه به همراه ژانر
3- ایده اولیه: 252 حرف
4- طرح: 4 صفحه خط سیر اصلی حوادث. معرفی شخصیت.نقاط اساسی همانند اغاز، گره
افکنی، بسط یافتگی مسئله. نقطه اوج و گره گشایی
5- سیناپس: 18 صفحه تقسیم بندی های راهبردی سکانسهاکه در انها موضوع واحدی
همراه با توضیحاتی بیان می شود .
6- فیلمنامه: 92 صفحه
ایده و قصه داستان
تبئین سئوالی که پاسخش ایده است
چیستی ایده
جرقه اولیه داستان برای نوشتن .
نقطه اغاز شکل گیری داستان در ذهن نویسنده نه در روی کاغذ.
- ایده جنینی و ایده اولیه
- ایده چگونه در نویسنده تاثیر می گذارد؟
- ایا ایده اختصاصی به نویسنده دارد؟
کمیت ایده چقدر است؟ -
تفاوت ایده اولیه با ایده مكمل:
روش بیان ایده :
معیارهای ارزش گذاری ایده :
ارکان ایده :
انچه ایده در اختبار نویسنده قرار می دهد:
منتقد و تجربه داستان نویسانه
افلاطون هنر را تلاشی برای تقلید از مثالی اعلی دانست.ارسطو نیز به این امر اشاره کرد .
هر هنری مثال اعلایی دارد که با ان سنجیده می شود. یافتنسره از ناسره بدون وجود مثال اعلی
ممکن نیست .
خطاهای منتقد در مقام کشف ایده
-1 بیان مضمون داستان به جای ایده ان .
-2 بیان موضوع داستان به جای ایده
-3 تکیه بر شخصیت فرعی به جای شخصیت اصلی :
-4 تکیه بر مساله فرعی به جای مسئله اصلی :
-5 برجسته کردن عناصر غیر موثر در ایده :
-6 برجسته کردن یکی از موانع فرعی به جای مسئله اصلی .
-7 برجسته کردن تاثیر حسی داستان بر مخاطب به جای توجهبه ایده :
-8 تاکید بر پایان بندی :
-9 ورود اطلاعات غیر ضروری درباره شخصیت در سطح ایده :
-12 بیان خلاصه داستان به جای ایده.
ایده یابی
نگاه هنرمندانه و راههای رسیدن و درک ان . توسعه حیطهادراکات حضوری در شخص هنرمند و
اهمیت ان در پیدا کردن مایه های داستانی .
- مرحله قبل از قصه
- مرحله شکل گیری داستان در ذهن نویسنده
- مرحله نگارش ان
قصه داستان
دو سئوال محوری قصه داستان
تعریف قصه داستان
-1 مفهوم نقل
-2 مفهوم واقعه
-3 مفهوم توالی زمانی )تفاوت زمان وقوعی با زمان روایی(
-4 مفهوم ترتیب )مفهوم ترتیب در قصه داستان و تفاوت ان باپیرنگ(
- -1 3 قصه عامل مشترك میان قالبهای روایی
- -2 3 قصه به عنوان عامل جذابیت در داستان.
- -3 3 ارکان قصه داستان
- -4 3 گره در داستان . تضاد چیست . تفاوت تضاد با تناقضمنطقی . ویژگیهای تضاد
کامل . خصوصیات طرفین تضاد
- -5 3 اشنایی روش تلخیص داستان برای رسیدن به قصهداستان.
-5 شرایط و قواعد تلخیص
- -6 3 نحوه ارزش گذاری قصه داستان
-4 پیرنگ
- -1 4 معنای لغوی و اصطلاحی پیرنگ
- -2 4 تفاوت پیرنگ با طرح
- -3 4 تعریف پیرنگ .
-6 مفهوم ترتیب وقایع در پیرنگ.
- -4 4 ویژگیهای ده گانه مترتب بر پیرنگ .
-7 کارکرد روابط علی در پیرنگ .
-8 واقع نمایی
-9 تعریف کشمکش . دو نوع تقسیم بندی در کشمکش . پیرنگباز و بسته. تقسیم بندی کشمکش بر
اساس نوع و طرفین تضاد.
-11 عدم تصادف
-11 وحدت هنری
-12 نقطه اوج
-13 پایان بندی
-14 پیرنگهای فرعی
-15 رابطه پیرنگ و شخصیت
-16 عناصر اربعه افرینش هنری . اصالت یافتن جهان در بین اینعناصر . تاثیر جهان بینی در شکل
گیری پیرنگ
-5 زاویه دید
- -1 5 زاویه دید و اصطلاحات معادل
- -2 5 مهم ترین کارکردهای زاویه دید
- -3 5 نسبت زاویه دید با دیگر عناصر و ارکان داستان)قصه،پیرنگ، شخصیت پردازی، پرداخت، نثر و لحن(
- -4 5 وحدت بخشی زاویه دید.
- -5 5 زاویه دید و نسبت ان با حضور و غیاب نویسنده
- -6 5 مفهوم حضور و غیاب نویسنده
- -7 5 نسبت حضور و غیاب نویسنده با اصل "نگو نشان بده"
- -8 5 نسبت عکس حضور نویسنده و حضور مخاطب؛ غیبتنویسنده و غیبت مخاطب
- -9 5 دلایل ارزشمندی غیبت نویسنده
- -12 5 حضور نویسنده یا حضور راوی
- -11 5 نسبت زاویه دیدها با حضور و غیاب نویسنده )زاویهدیدهای درونی و بیرونی(
- -12 5 انواع زاویه دید
- -13 5 درونی/ بیرونی/ تک گویی ها
-6 پرداخت
- -1 6 جایگاه پرداخت در مراحل افرینش روایت
- -2 6 اهمیت و نقش پرداخت در روایت داستانی
- -3 6 نسبت مرحله پرداخت با ارکان قصه داستان و پیرنگ وزاویه دید
- -4 6 تبئین اصل "نگو نشان بده"
- -5 6 مفهوم لغوی و اصطلاحی گفتن و نشان دادن
- -6 6 مراتب متعلق گفتن و نشان دادن در داستان
- -7 6 نسبت ابزارهای پرداخت با حضور و غیاب نویسنده و گفتنو نشان دادن
- -8 6 (سه ابزار عمده پرداخت )نحوه تقسیم بندی ابزارهای پرداخت و تقسیم بندی های سه قسمی و چهار قسمی و دو قسمی آن(
- -9 6 معیارهای تشخیص و تفکیک ابزارهای پرداخت
- -12 6 تلخیص و تعریف ان
- -11 6 کارکردهای تلخیص
- -12 6 شرایط تلخیص
- -13 6 توصیف و انواع ان
- -14 6 صحنه
- -15 6 تعریف صحنه و تفاوت این اصطلاح در ادبیات و سینما
- -16 6 دو معنای عمده صحنه
- -17 6 کارکرد صحنه در داستان
- -18 6 گفتگو، مهمترین ظهور صحنه
- -19 6 هدف صحنه
- -22 6 سئوال محوری صحنه
- -21 6 قواعد علی در صحنه )محرک و پاسخ(
- -22 6 قواعد حاکم بر محرک و پاسخ
- -23 6 درونی سازی )درون نگری(
- -24 6 نحوه پایان بندی صحنه
- -25 6 گذار
- -26 6 اندازه، ترکیب و ترتیب استفاده از ابزارهای پرداختی
- -27 6 گفتگو نویسی
- -28 6 بررسی ویژگی و کارکردهای گفتگو در داستان . تفاوتگفتگو با مکالمه . قدرت کلام و اوا در گفتگو
-7 شخصیت پردازی در داستان
- -1 7 مفهوم شخصیت و نسبت ان با انسان در داستاننویسی.
- -2 7 تفاوت شخصیت و شخصیت پردازی.
- -3 7 شخصیت داستانی چه ویژگیهایی دارد .
- -4 7 خود شناسی و علم النفس در نویسنده . نگاه به انساندر شخصیت پردازی.
- -5 7انواع شخصیتهای داستانی . شخصیتهای اسطوره ای ,رمانسی و رمانی .
- -6 7 تفاوت میان شخصیتهای واقعی و داستانی .
- -7 7 شخصیت پردازی مستقیم و غیر مستقیم در داستان .
- -8 7 مراحل خلق شخصیت . تحقیق عام در خلق شخصیت .
- -9 7 تعریف بطن در داستان . بطنهایی که بیشترین تاثیر را درشخصیت دارند .
- -12 7 شخصیت جامع و تیپ در داستان . علت همزات پنداریدر مخاطب .
- -11 7 تفاوت نگاه تاریخ نویس و داستان نویس به شخصیت .
- -12 7 بررسی خصلتهای ثابت و متناقض نما در شخصیت .
- -13 7 جنبه داستانی و تاریخی انسان .
- -14 7 بررسی ریز پردازی های شخصیت .
- -15 7 نقش عواطف در شخصیت داستانی .
- -16 7 روانکاوی شخصیت .
- -17 7 خلق پیش داستان .
- -18 7 شخصیتهای فرعی و کارکرد انها در داستان. روند خلقشخصیتهای فرعی.
- -19 7 نام گذاری اشخاص. ویژگیهای نام در اشخاص . انتخابنام برای داستان
-8 سبك و نثر در داستان.
- -1 8 خصوصیات سبک . ویژگیهای نثر داستانی . زبان معیار .شکسته نویسی . ایین نگارش در داستان .__
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و هشتم خرداد ۱۳۹۲ ساعت 13:43 توسط احمد شاکری
|
نقد و نظر بازتاب تاملات نگارنده در حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس و مهم ترین مسائل ادبیات داستانی پس از انقلاب اسلامی است.