نشريهاي كه مدتها چشم انتظارش بوديم/ جلوس اساتيد شعر و داستان انقلاب در جايگاه نقادي
دي ماه 86 و زمستان دو سال بعد آخرين شماره مجلههاي ادبيات داستاني و شعر روي دكه رفتند. هر دوي اين نشريهها را حوزه هنري منتشر ميكرد و انصافا هر كدام در حوزه خودشان وزني داشتند. اولي نشريهاي پرسابقه در حوزه داستان بود كه اولين شماره اش سال 71 منتشر شده بود و دومي، فصلنامهاي پر و پيمان كه 12 سال از انتشارش ميگذشت. اين دو نشريه اگرچه علاوه بر نقد داستان و شعر شامل مطالب ديگر يهم بودند اما از مجلات ديگري كه حتي بعضي از آنها هم به نقد اختصاص داشتند يك سر و گردن بالاتر بودند.
تعطيلي اين دو مجله كفه نقد ادبيات را به سمت جريان روشنفكري شعر و داستان سنگين كرد و اهالي جبهه فرهنگي انقلاب را تشنه رسانهاي كه متعهدانه و البته در اوج هنرمندي و نگاه فني به نقد داستان و شعر بپردازد. خاصه آنكه رهبر معظم انقلاب هم از نزديك 20 سال پيش به ضرورت نقد كتاب اشاره كرده بودند: «امروز در ایران اسلامی با گسترش مطالعات و كتابخوانی ایجاب میكند كه مسأله نقد و بررسی كتاب نیز توسعه یابد و اهل نظر و علم و فرهنگ كتابها را با نقد مناسب آن به مردم معرفی كنند.»(سخنان پس از بايديد از هفتمین نمایشگاه بینالمللی كتاب)
حالا بعد از اين مدت و البته با ظهور نشريات ارزشمندي مانند «داستان» كه دستي در نقد دارند، دريچه ديگري رو به اهالي ادبيات باز شده است كه با نگرستين از آن ميتوانند عيار آثار ادبي را بسنجند.
«اقليم نقد» ماهنامه جديدي است كه اولين شماره آن شهريورماه منتشر شده است و شماره دوم آن هم اكنون روي دكه است. اين ماهنامه نشريهاي مختص نقد داستان و شعر است و مسئولان آن همانطور كه از چنين ماهنامهاي انتظار ميرود بيش از آنكه به فكر گرافيك متفاوت و چشم گير باشند، به غناي مطالب انديشيدهاند.
سردبير و مديرمسئول اين ماهنامه چهره شناخته شده ادبيات «محمدرضا سرشار» است كه حضور افرادي مانند، راضيه تجار، دكتر محسن پرويز، كامران پارسي نژاد، پدرام پاك آيين و... در كنار او نشان از قوت فني ماهنامه دارد.
مطالب «اقليم نقد» در دو بخش نقد شعر و نقد داستان سامان داده شدهاند و در هر بخش آنچه به چشم ميآيد نقد كتابهاي داستان و شعر است اگرچه نقد آثار و افكار شعرا و نويسندگان هم در گوشه و كنار آن ديده ميشود، مانند مقاله «هالههاي نهيليسم در وجنات شاملو» كه آخرين مطلب بخش شعر در شماره اول است.
البته نبايد از كنار مقالاتي در حوزه داستان يا شعر هم كه در ماهنامه وجود دارد به سادگي گذشت همچون مقاله «هفت خوان ادبات داستاني دفاع مقدس» كه به قلم احمد شاكري نوشته شده و آغاز كننده بخش داستان در اولين شماره اقليم نقد است.
محمدكاظم كاظمي نيز مقاله «مجملي اندر باب نقد نويسي» را براي شماره اول نوشته است كه از محتويات آن مي توان در آينده بعنوان سنجهاي جهت سنجيدن عيار نقدهاي همين ماهنامه استفاده كرد.
محمدرضا سرشار در مقدمه شماره اول به نوع نقدهاي ماهنامه و همچنين آثاري كه در اين مجله نقد خواهند شدپرداخته و آنها را چنين دسته بندي كرده است:
«نوع نقدهایی که قرار است در این ماهنامه درج شود، فهرست وار به قرار ذیل است:
- نقدهایی که کل آثار یا سبک یک نویسنده را دربرمی گیرند.
- نقد تک کتابهای مستقل از نویسندگان مختلف.
- نقد جریانهای گوناگون مطرح ادبی.
- نقد نقدهای منتشره در مورد آثار یا جریانهای مختلف.
- نقد جنبه یا جنبه های خاص از یک کتاب، یا مجموعه ای از آثار همسنخ.
- نقدهای صرفا محتوایی، صرفا ساختاری، یا توامان.
- نقدهای صرفا توصیفی و تحلیلی(در مورد آثار نمادین، پیچیده و عمیق).
نوع کتابهایی که در اولویت نقد در این نشریه قرار دارند، عبارت اند از:
- کتابهایی که به دریافت جوایز ادبی نایل آمده اند.
- کتابهایی که پرفروش بوده اند.
- کتابهایی که مطرح، جریان ساز، بحث انگیز و احتمالا محل اختلاف کتابخوانان، اهالی فرهنگ و نشریات بوده اند.
- کتابهای قوی و ارزشمندی که به هر دلیل، احتمالا آن گونه که باید، مورد توجه قرار نگرفته اند.
- کتابهای بیش از اندازه ضعیف.
- ...»
در شماره اول اقليم نقد كتابهايي چون «حافظ هفت»، «طوفان ديگري در راه است»، «مجموعه شعر خاك نغمه»، «مجموعه شعر به رنگ نارنگي» و «مجموعه شعر درخت محافظه كار است» ديده ميشود كه در كنار اينها تك داستانهايي هم به نقد گذاشته شده اند.
اقليم نقد نسبت به اتفاقات روز حوزه ادبيات هم بي تفاوت نيست و براي مثال با چاپ مطلبي با عنوان «چو غلام آفتابم،هم از آفتاب گويم» كه به قلم علي داوودي است، به بازخواني شعرهاي براي شهيدان علمي پرداخته است.
شماره دوم نقد كتابهايي چون «خوشههاي خشم»، «فصل كبوتر»، «اسماعيل»، «به جاي پدرم» و «گوساله سرگردان» را در بخش داستان دارد و در بخش شعر به كتابهايي چون مجموعه غزل «دخترم باران» و مجموعه شعر «صبح بنارس» پرداخته است.
علاوه بر نويسندگان و شاعران مطرحي چون رحيم مخدومي، عليرضا قزوه، حسين فتاحي، اميرحسن فردي، سيدمهدي شجاعي، مجيد قيصري و... كه آثارشان مورد نقد قرار گرفته است، شاهد ديگري هم بر غناي محتواي اين دو شماره از اقليم نقد وجود دارد و آن كساني است كه به نقد اين آثار نشستهاند. افرادي چون محمدرضا سرشار، علي داوودي، علي مودب، محمدعلي گوديني، حميدرضا شكارسري و... . حضور اين افراد در جايگاه نقاد از آن جهت قابل توجه است كه خود نيز دستي در نوشتن و سرودن دارند.
اقليم نقد زير نظر انجمن قلم ايران و با همكاري نهاد كتابخانههاي عمومي كشور منتشر ميشود و سه هزار تومان قيمت دارد. به هر حال اين ماهنامه نشريهاي همگاني نيست اما اگر كسي اهل ادبيات باشد يا خود را جزو كتابخوانهاي حرفهاي بداند حتما ميتواند از آن استفاده كند.
جبهه فرهنگي انقلاب مدتها بود كه در انتظار چنين نشريهاي نشسته بود؛ نشريهاي كه در عين برخورداري از تعهد، از قدرت و اعتبار فني و تكنيكي لازم نيز برخوردار باشد و حالا با اين خصوصيات در جايگاه نقادي بنشيند.
نقد و نظر بازتاب تاملات نگارنده در حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس و مهم ترین مسائل ادبیات داستانی پس از انقلاب اسلامی است.